مدیتوریست: پژوهش فنی موزه نشان داده است که سازنده از ورقه و سیم زرین، چکشکاری، قلمزنی، برجستهکاری، دانهنشانی و اتصال قطعات با لحیم بهره برده است. بررسیها همچنین ردّ تعمیری کهن را بر بدن یکی از اسبها آشکار کردهاند. اثر در روزگار جدید نیز مرمت و تثبیت شده است: چرخهایی که در اصل قابلیت گردش داشتند، اکنون آزادانه نمیچرخند.
به گزارش گروه علمی و پژوهشی مدیتوریست، استاد میثم شکری پور کارشناس ارشد آثار باستانی و از مدیران و فعالان رسانه ای در گفتگوی کوتاهی با مدیتوریست در خصوص معرفی بیشتر مدل زرین ارابهٔ چهار اسبه از گنجینهٔ آمودریا، اظهار داشت: این مدل زرینِ ارابه، از شناختهشدهترین آثار گنجینهٔ آمودریا در موزهٔ بریتانیاست. چهار اسب، ارابهای دوچرخ را میکشند و درون آن دو پیکره دیده میشوند: ارابهران و سرنشینی نشسته. اثر با وجود طول ۱۹٫۵ سانتیمتری و وزن ۷۵٫۵ گرمی، جزئیات فراوانی از شکل ارابه، پوشاک و هنر زرگری عصر هخامنشی را حفظ کرده است. موزه آن را به سدههای پنجم تا چهارم پیش از میلاد نسبت میدهد.
وی در ادامه گفت: سرنشین، جامهای بلند و آستیندار و سرپوشی بر سر دارد؛ ارابهران نیز کلاه و جامهای کمربنددار پوشیده است. هر دو گردنبند حلقهای دارند. این ویژگیها در بررسی پوشاک و نمایش جایگاه اجتماعی اهمیت دارند، اما هویت هیچیک از دو نفر شناخته نشده است. نمیتوان سرنشین را به یکی از شاهان هخامنشی نسبت داد.
میثم شکری پور با اشاره به اینکه بر پیشانی ارابه، چهرهٔ «بِس»، ایزد شناختهشده در هنر مصر باستان، نقش بسته است، گفت: نقش او بر اشیای دیگری در قلمرو هخامنشی نیز دیده میشود. حضورش روی این مدل نمونهای روشن از گردش نقشمایههای هنری میان بخشهای مختلف امپراتوری است؛ بااینحال، بهتنهایی نشان نمیدهد این ارابه دقیقاً برای چه منظوری ساخته شده بود.
این مدیر و فعالان رسانه ای می گوید: جزئیات فنی اثر نیز چشمگیر است: چرخهای پرهدار، یوغ چهار اسب، حلقههای هدایت افسار و دستگیرههای پشت ارابه با دقت بازنمایی شدهاند. شکل بدنه و چرخها را میتوان با تصویر ارابهها در نقشبرجستههای آپادانای تختجمشید و مُهری موسوم به «مهر داریوش» مقایسه کرد. این شباهتها مدل را به منبعی ارزشمند برای مطالعهٔ شکل ارابههای هخامنشی تبدیل میکند، هرچند هر جزء آن را نمیتوان بیواسطه بازتاب یک ارابهٔ واقعی دانست.
پژوهشگر و کارشناس ارشد آثار باستانی در پایان با تاکید بر آنچه امروز میبینیم فقط مهارت زرگر هخامنشی را ثبت نمیکند، اظهار داشت پژوهش فنی موزه نشان داده است که سازنده از ورقه و سیم زرین، چکشکاری، قلمزنی، برجستهکاری، دانهنشانی و اتصال قطعات با لحیم بهره برده است. بررسیها همچنین ردّ تعمیری کهن را بر بدن یکی از اسبها آشکار کردهاند. اثر در روزگار جدید نیز مرمت و تثبیت شده است: چرخهایی که در اصل قابلیت گردش داشتند، اکنون آزادانه نمیچرخند.
بنابراین آنچه امروز میبینیم فقط مهارت زرگر هخامنشی را ثبت نمیکند؛ آثار آسیب، تعمیر و مرمت نیز بخشی از تاریخ همین شیء شدهاند. محل دقیق کشف و کاربرد نخستین مدل همچنان روشن نیست. ارزش آن در همین ترکیبِ جزئیات قابل مشاهده و پرسشهای باز تاریخی است.
شناسنامهٔ اثر: مدل زرین ارابهٔ چهاراسبه از گنجینهٔ آمودریا؛ دورهٔ هخامنشی، سدههای پنجم تا چهارم پیش از میلاد؛ موزهٔ بریتانیا، شمارهٔ ثبت 1897,1231.7. محل یافتشدن در ثبت موزه: تختِ کواد، با قید تردید.